De invloed van perimenopauze waar niemand het over heeft

Somberheid, PMS, angst, watten in je hoofd, prikkelbaarheid. Als deze klachten je bekend voorkomen en je ergens rond de veertig bent, is de kans groot dat je hormonen een grotere rol spelen dan je denkt.

---

Veel vrouwen merken het ergens tussen hun 37e en 45e. Ze slapen slechter. Ze zijn sneller geïrriteerd. Ze hebben het gevoel dat ze naar woorden moeten zoeken die vroeger gewoon vanzelf kwamen. Ze huilen zonder duidelijke aanleiding, voelen angst die ze niet goed kunnen plaatsen of worden om de minste aanleiding boos. Kortom: je kent jezelf niet meer terug.

Soms krijgen ze dan zelfs de diagnose burn-out, terwijl het échte antwoord misschien wel op een ander vlak te vinden is.

De perimenopauze begint eerder dan je denkt

De meeste vrouwen kennen het woord ‘menopauze’, het moment waarop de menstruatie definitief stopt, gemiddeld rond het 51e levensjaar. Maar de aanloop daarnaartoe, de perimenopauze, begint al jaren eerder. Soms al rond je 37e of 38e.

In die fase begint de hormoonbalans langzaam te verschuiven. Niet van de ene dag op de andere, maar in golven. Oestrogeen en progesteron beginnen te schommelen. En die schommelingen hebben verstrekkende gevolgen, ook voor je mentale gezondheid.

Oestrogeen is meer dan een vruchtbaarheidshormoon

Oestrogeenreceptoren bevinden zich in meerdere hersengebieden, waaronder gebieden betrokken bij stemming, geheugen en stressregulatie. Wanneer oestrogeen daalt of sterk fluctueert, heeft dat directe gevolgen voor neurotransmitters; de signaalstoffen die hersencellen met elkaar laten communiceren. Het heeft invloed op de volgende stofjes:

Serotonine – het stofje dat je rust, tevredenheid en emotioneel evenwicht geeft. Als oestrogeen daalt, daalt serotonine mee. Dat voelt als somberheid, innerlijke onrust of een grijs waas over de dag.

Dopamine – de neurotransmitter voor motivatie, beloning en concentratie. Lagere dopamineniveaus kunnen zorgen voor lusteloosheid en het gevoel dat dingen die je vroeger energie gaven je nu koud laten. Dit is de reden waarom veel vrouwen pas de diagnose ADHD krijgen als ze eind dertig zijn, door de verandering in hormonen, wordt ook de aanmaak en gevoeligheid voor dopamine beïnvloed.

En dan is er progesteron

Progesteron daalt in de perimenopauze als eerste en het sterkst, al vanaf je late dertiger jaren. In de hersenen wordt het omgezet in een stof die GABA-receptoren stimuleert. GABA is de neurotransmitter die je helpt ontspannen, slapen en relativeren, een soort ingebouwde rustgever. Als progesteron daalt, verlies je die buffer. Veel vrouwen merken dit als sneller opgejaagd voelen, slechter slapen en heftiger reageren in alledaagse situaties.

Wat je kunt ervaren

Onderzoek laat zien dat vrouwen in de perimenopauze twee tot vier keer vaker depressieve klachten ontwikkelen dan in andere levensfasen, en dat 20 tot 40 procent significante stemmingsklachten ervaart. Veelvoorkomende ervaringen: stemmingswisselingen, angst of onbestemde onrust, prikkelbaarheid, hersenmist, somberheid, en slaapproblemen.

Progesteron is een histamine verlager, dus als je progesteron afneemt, en er een relatief overschot van oestrogeen komt, zie je vaak een toename in histamine gerelateerde klachten. Dit kan lichamelijk zijn zoals (verergerde) hooikoorts, eczeem of voedselgevoeligheid. Het kan ook mentale klachten zoals prikkelbaarheid en onrust veroorzaken.

Belangrijk: het zijn vaak niet zozeer stabiel lage hormoonspiegels die deze klachten veroorzaken, maar juist de schommelingen. Dat is wat het zenuwstelsel ontregelt.

Waarom het zo makkelijk wordt gemist

De perimenopauze valt samen met een drukke levensfase. De klachten worden snel aan de buitenwereld toegeschreven: stress, jonge kinderen, werkdruk, het leven wat tegenwoordig in een razend tempo wordt geleefd. Vrouwen krijgen ook vaak te horen ‘het hoort er nou eenmaal bij als vrouw’.

Hoewel al die factoren meespelen, verandert er wel degelijk van alles in het lichaam. Beide dingen zijn tegelijk waar en ik zou zelfs willen zeggen dat het elkaar versterkt.

Wat helpt

Sporten heeft aantoonbaar effect op oestrogeen en de aanmaak van serotonine en dopamine. Slaap is cruciaal, dus zorg voor een vast slaapritme en een goede afbouw naar je nachtrust. Je zenuwstelsel kalmeren via ademhalingsoefeningen, yoga of andere somatische oefeningen helpt het lichaam om vloeiender te schakelen tussen actie en rust. Daarnaast kan het aanpassen van voeding ook helpen. Bij zware klachten: praten met een arts over de opties, waaronder hormoontherapie. En bovenal: jezelf serieus blijven nemen, ook als je huisarts dit niet lijkt te doen.

Tot slot

De (peri)menopauze is geen ziekte, maar een ingrijpende fysiologische transitie naar een volgende fase die meer aandacht en begeleiding verdient dan ze doorgaans krijgt. Ik vind dat er best meer gepraat mag worden over deze fase in een vrouwenleven.

Als je jezelf herkent in dit verhaal: je bent niet alleen, en het zit niet tussen je oren, maar het gebeurt wel in je hoofd. Geef jezelf de aandacht en ondersteuning die je nodig hebt.

(Belangrijk: ik ben geen arts, ik heb verschillende bronnen gebruikt ter informatie en heb deze blog vooral geschreven voor het vergroten van bewustzijn rondom de perimenopauze. Zie je iets wat niet klopt laat het me dan gerust weten.)